Article Sidebar

Download
pdf

Main Article Content

Abstrakti

Artikulli analizon regjimin francez të pushtimit në Shqipërinë Juglindore gjatë Luftës së Parë Botërore, duke e vendosur atë në kuadrin e prapavijës së luftës si hapësirë qeverisjeje, mobilizimi dhe shndërrimi shoqëror. I fokusuar në Krahinën Autonome të Korçës (1916-1918), studimi e trajton zonën franceze si territor prapavije, ku dhuna e drejtpërdrejtë ishte relativisht e kufizuar, ndërsa kontrolli ushtarak dhe ndërhyrja administrative depërtonin sistematikisht në jetën civile.


Prapavija paraqitet si hapësirë me funksion të dyfishtë: njëkohësisht zonë shfrytëzimi logjistik për frontin e Selanikut dhe terren eksperimental për forma të reja administrimi përmes një autonomie të mbikëqyrur. Analiza shqyrton ndikimin e kësaj logjike në mobilizimin ekonomik dhe njerëzor të popullsisë (rekuizime, punime infrastrukturore, furnizim të trupave dhe riorganizim të shërbimeve publike), si edhe në procese reformuese ku dallon hapja e institucioneve arsimore në gjuhën shqipe. Këto dinamika bashkëjetuan me censurë dhe kufizim të lirive politike. Studimi argumenton se, në kushtet e prapavijës, pushtimi ushtarak nuk funksionoi vetëm si mekanizëm kontrolli, por edhe si proces riorganizimi shoqëror dhe institucional.

Fjalëkyçet

Autonomous Province of Korçë, French occupation regime, wartime rear area, military-society interaction, socio-institutional transformations. Regjime pushtimi, prapavija e luftës, Krahina Autonome e Korçës, shoqëri lokale, shndërrime institucionale.

Article Details

How to Cite
Dushku, Ledia. 2026. “REGJIMET E PUSHTIMIT DHE SHOQËRITË LOKALE: NJË QASJE SOCIO-POLITIKE MBI KRAHINËN AUTONOME TË KORÇËS”. Studime Historike 1 (1). https://doi.org/10.61773/kkvxdw51.
Download Citation
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
BibTeX

How to Cite

Dushku, Ledia. 2026. “REGJIMET E PUSHTIMIT DHE SHOQËRITË LOKALE: NJË QASJE SOCIO-POLITIKE MBI KRAHINËN AUTONOME TË KORÇËS”. Studime Historike 1 (1). https://doi.org/10.61773/kkvxdw51.

Share

Crossref
Scopus
Google Scholar
Europe PMC

References

  1. 1 Për një diskutim mbi analizimin e regjimeve të pushtimit si forma qeverisjeje gjatë Luftës së Parë Botërore, shih: Pieter M. Judson, The Habsburg Empire: A New History (Cambridge, MA: Belknap Press of Harvard University Press, 2016); State, Society and Mobilization in Europe during the First World War, edited by John Horne (Cambridge: Cambridge University Press, 1997); Total War and Social Change, edited by Arthur Marwick (London: Palgrave Macmillan, 1988); Tamara Scheer, “Similarities and Particularities of Habsburg Occupation Regimes during the First World War (with a Special Reference to Serbia),” The First World War and the Balkans: Historic Event, Experience, Memory, edited by Wolfgang Höpken & Wim van Meurs (Bern: Peter Lang, 2018), 41-58.
  2. 2 Për regjimet e pushtimit në Ballkan gjatë Luftës së Parë Botërore, shih: James Lyon, Serbia and the Balkan Front, 1914: The Outbreak of the Great War (London - New York: Bloomsbury Academic, 2015); Judson, The Habsburg Empire: A New History; Scheer, “Similarities and Particularities of Habsburg Occupation Regimes”, 41-58.
  3. 3 Për politikën italiane në vitet e Luftës së Parë Botërore, shih: Pietro Pastorelli, Dalla prima alla seconda guerra mondiale. Momenti e problemi della politica estera italiana 1914-1943 (Milano: LED Edizioni Universitarie, 1998); Massimo Borgogni, Tra continuità e incertezza. Italia e Albania (1914-1939). La strategia politico-militare dell'Italia in Albania fino all'operazione Oltre mare Tirana (Milano: Franco Angeli, 2007); Francesco Caccamo, “Italy, the Adriatic and the Balkans: From the Great War to the Eve of the Peace Conference,” Italy in the Era of the Great War Series: History of Warfare, vol. 120, Volume Editor: Vanda Wilcox (Brill 2018).
  4. 4 Për politikat franceze të administrimit dhe konceptin e “pushtimit moral” gjatë Luftës së Parë Botërore, shih: Demetre Kolovani, La Question de Koritza (Paris: Imprimeria Henri Diéval, 1920); General Sarrail, Mon commandement en Orient (1916-1918), (Paris: Ernest Flammarion, 1920); Një oficer francez në Ballkan (1917-1925), vëll. I (Shqipëria dhe Maqedonia), shkrime të kolonelit Andre Ordion, paraqitur nga nipi i tij Dominique Danguy des Deserts (Tiranë: Papirus, 2014), 158-376; Général Descoins, Six mois d’histoire de l’Albanie (novembre 1916–mai 1917). Revue d’histoire de la guerre mondiale (Extrait des numéros d’octobre 1929 et janvier 1930) (Paris: Alfref Costes, Éditeur, 1930), 5-58; Stefan Popescu, “Les Français et la République de Kortcha (1916-1918),” Guerres mondiales et conflits contemporains, no. 213 (2004): 77-88; Alexis Palaticky, La zone d’occupation française en Albanie (1916-1920), Universita Marc Bloch Sciences Humaines, UFR des Sciences Historiques, Strasbourg: 2002 (tezë doktorature). Materiali është konsultuar në Arkivin e Institutit të Historisë në Tiranë (AIH), A-IV-472; Stefan Popescu, L’Albanie dans la politique étrangère de la France (1919–juin 1940), thèse de doctorat (3e cycle) en histoire (Paris: Université Paris I Panthéon-Sorbonne, 2013), 51-150; Ledia Dushku, “Nga ‘armike’ në ‘mike dhe burim qytetërimi’: Dualizmi në perceptimin e shqiptarëve për Francën,” Studime historike, 3-4 (2017): 62-78.
  5. 5 Për prapavijën si hapësirë administrative, ekonomike dhe shoqërore me rëndësi gjatë Luftës së Parë Botërore, shih: State, Society and Mobilization in Europe; Total War and Social Change; Susan R. Grayzel, At Home and Under Fire: Air Raids and Culture in Britain from the Great War to the Blitz (Cambridge: Cambridge University Press, 2012), 1-19.
  6. 6 Për një pasqyrë të përgjithshme mbi strategjinë ushtarake dhe diplomatike të Francës gjatë Luftës së Parë Botërore, shih: Jean-Jacques Becker, The Great War and the French People. Translated from the French by Arnold Pomerans. With an instroduction by Jay Winter (New York: St. Martin’s Press: 1986); Stéphane Audoin-Rouzeau and Annette Becker, 14-18: Understanding the Great War. Tranleted from the French by Catherine Temerson (New York: Hill and Wang, 2002); Robert A. Doughty, Pyrrhic Victory: French Strategy and Operations in the Great War (Cambridge, MA: Harvard University Press, 2008).
  7. 7 Për themelimin e Armatës së Lindjes dhe funksionimin e frontit të Selanikut, shih: Sarrail, Mon commandement en Orient, 15-25; Alan Wakefield and Simon Moody, Under the Devil’s Eye: Britain’s Forgotten Army in Salonika 1915-1918 (The History Press, 2004).
  8. 8 Popescu, “Les Français et la République de Kortcha”, 77-87.
  9. 9 Në lidhje me përplasjen mes dy krahëve të politikës greke gjatë Luftës së Parë Botërore, shih: Michael Llewellyn Smith, Ionian Vision: Greece in Asia Minor, 1919-1922 (London: Hurst & Company, 1973), 12-18; George B. Leon, Greece and the Great Powers, 1914-1917 (Thessaloniki: Institute for Balkan Studies, 1974), 25-40; Paschalis M. Kitromilides, Eleftherios Venizelos: The Trials of Statesmanship (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2006), 77-90.
  10. 10 Isa Blumi, “Albania,” in International Encyclopedia of the First Worl War 1914-1918 – online, https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/albania/ (shikuar më 10 shkurt 2023); Popescu, L’Albanie dans la politique étrangère de la France, 87-88.
  11. 11 Territori nën kontrollin francez në Shqipërinë Juglindore arriti shtrirjen e tij maksimale më 10 shtator 1917, pas marrjes së Pogradecit me një numër total popullsie prej 122 315 banorësh, nga të cilët 40 070 të krishterë dhe 82 245 myslimanë. Popescu, L’Albanie dans la politique étrangère de la France, 92; Kolovani, La Question de Koritza, 38-39.
  12. 12 Brendon Salih, “Aventura e krahinës autonome dhe dinamikat e administrimit të rajonit të Korçës, nën protektoratin francez (1916-1920),” Korça në Luftën e Parë Botërore: Vetëqeverimi dhe zhvillimet social-ekonomike (Përmbledhje e artikujve të Konferencës shkencore ndërkombëtare në përkujtim të 110-vjetorit të fillimit të Luftës së Parë Botërore dhe 108-vjetorit të vetëqeverimit të Korçës), organizuar nga Universiteti “Fan Noli” me mbështetjen e Këshillit të qarkut, Korçë, më 6-7 dhjetor 2024, përgatiti për botim Eftiona Bylykbashi (Tiranë: Vassi, 2025),72; Descoins, Six mois d’histoire de l’Albanie,10, 13-21, 54-55.
  13. 13 Dushku, “Nga ‘armike’ në ‘mike dhe burim qytetërimi’”, 62.
  14. 14 Kaliopi Naska, Vetëqeverimi i Korçës sipas të përkohshmeve “Adriatiku” dhe “Gazet’ e Korçës” (dhjetor 1916-gusht 1918). Trajtesë dhe Dokumente (Tiranë: Kristalina-KH, 2017), 42-43; Shaban Sinani, “Korça në ditarët e komandantëve ushtarakë francezë dhe italianë,” në Konferencën shkencore 100 vjet nga vetëqeverimi i Korçës (Korçë: Promo Print, 2016), 68.
  15. 15 Për një trajtim të detajuar në lidhje me Krahinën Autonome të Korçës / Republika Shqipëtare e Korçës dhe politikën e ndjekur nga ushtarakët dhe diplomatët francezë, shih: Muin Çami, Shqiptarët dhe francezët në Korçë (1916-1920), (Tiranë: Dituria, 1999); Renaud Dorlhiac, Les territoires albanais sous administration française (1916-1920), mémoire de DEA sous la direction de Gilles Veinstein, EHSS, 1999.
  16. 16 Salih, “Aventura e krahinës autonome”, 74.
  17. 17 Një oficer francez në Ballkan (1917-1925), 367.
  18. 18 Po aty, 365; Valentina Duka, “Krahina Autonome e Korçës dhe francezët,” në Konferencën shkencore 100 vjet nga vetëqeverimi i Korçës (Korçë: Promo Print, 2016), 108.
  19. 19 “Mjell në Korçë,” Gazet’ e Korçës, Korçë, 10/23 dhjetor 1916, 1; “Lajmërim N. 4,” Adriatiku, Korçë, 21 dhjetor 1916, 1. Shih edhe Duka, “Krahina Autonome e Korçës dhe francezët”, 103-104, 109.
  20. 20 Descoins, Six mois d’histoire de l’Albanie, 36-38.
  21. 21 Ledjon Zeqollari, “Territori i Pogradecit gjatë administrimit francez 1917-1920,” Korça në Luftën e Parë Botërore: Vetëqeverimi dhe zhvillimet social-ekonomike (Përmbledhje e artikujve të Konferencës shkencore ndërkombëtare në përkujtim të 110-vjetorit të fillimit të Luftës së Parë Botërore dhe 108-vjetorit të vetëqeverimit të Korçës), organizuar nga Universiteti “Fan Noli” me mbështetjen e Këshillit të qarkut, Korçë, më 6-7 dhjetor 2024, përgatiti për botim Eftiona Bylykbashi (Tiranë: Vassi, 2025), 52.
  22. 22 Për një trajtim të hollësishëm rreth projektit të tharjes së kënetës së Maliqit nga periudha osmane në atë të komunizmit, shih: Artan R. Hoxha, Tharja e kënetës së Maliqit dhe ndërtimi i regjimit komunist në periferi të Shqipërisë (Tiranë: Onufri, 2021).
  23. 23 Një oficer francez në Ballkan (1917-1925), 366; Valter Gjoni, Kujtesë 1912-1922. Shqipëria në llogore luftërash (Tiranë: Imprimé par Gent Grafik, 2022), 203; “Mjell në Korçë,” Gazet’ e Korçës, Korçë, 10/23 dhjetor 1916, 1; Duka, “Krahina Autonome e Korçës”, 109.
  24. 24 Descoins, Six mois d’histoire de l’Albanie, 38.
  25. 25 Një oficer francez në Ballkan (1917-1925), 365, 367.
  26. 26 “Posta,” Adriatiku, Korçë, 26 dhjetor 1916, 1-2. Shih edhe Kaliopi Naska, “Vetëqeverimi i Korçës sipas të përkohshmeve “Adriatiku” dhe “Gazet’ e Korçës” (dhjetor 1916-gusht 1918),” 100 vjet nga vetëqeverimi i Korçës, 160.
  27. 27 Descoins, Six mois d’histoire de l’Albanie, 36-38; Salih, “Aventura e krahinës autonome”, 77.
  28. 28 Një oficer francez në Ballkan (1917-1925), 370; Duka, “Krahina Autonome e Korçës”, 109.
  29. 29 Praktikat e dokumentimit shkencor, hartëzimit dhe studimit të burimeve natyrore në territore të kontrolluara nga Franca janë trajtuar gjerësisht në historiografinë mbi administrimin kolonial francez. Për përdorimin e dijes shkencore si instrument qeverisjeje dhe kontrolli, shih: Jacques Boucart, L’Albanie et les Albanais (Paris: Editions Bossard, 1931); Paul Rabinow, French Modern: Norms and Forms of the Social Environment (Chicago: University of Chicago Press, 1989); si dhe Edmund Burke III, The Ethnographic State: France and the Invention of Moroccan Islam (Berkeley: University of California Press, 2014).
  30. 30 Një oficer francez në Ballkan (1917-1925), 365.
  31. 31 Një oficer francez në Ballkan (1917-1925), 374.
  32. 32 Mbi ndikimin kulturor francez në Korçë, shih: Pandi Bello, “Ndikimi kulturor francez në Korçë ndërmjet Luftës I dhe Luftës II Botërore,” në Konferencën shkencore 100 vjet nga vetëqeverimi i Korçës (Korçë: Promo Print, 2016), 219-225.
  33. 33 Për zhvillimin e arsimit dhe të jetës kulturore në Pogradec gjatë administrimit francez, përfshirë krijimin e shoqërive dhe zgjerimin e rrjetit shkollor, shih: Zeqollari, “Territori i Pogradecit gjatë administrimit francez”, 53.
  34. 34 “Z. Komandant Descoins. Popullit Korçës, Korçë,” Gazet’ e Korçës, Korçë 3/16 janar 1917, 1; Naska, Vetëqeverimi i Korçës sipas të përkohshmeve, 35.
  35. 35 Sali Kadria, Nacionalizmi shqiptar në vitet 1912-1924, ASA/Instituti i Historisë (Tiranë: Botimet albanologjike, 2020), 282-289.
  36. 36 Po aty, 296-297.
  37. 37 Salih, “Aventura e krahinës autonome”, 79-80; Gjoni, Kujtesë 1912-1922, 218.
  38. 38 Gjoni, Kujtesë 1912-1922, 206-210; Një oficer francez në Ballkan (1917-1925), 365.
  39. 39 “Kanonizmë mi të qeruarit e udhëve,” Gazet’ e Korçës, Korçë, 16/29 nëntor 1917, 2. Shih edhe Naska, Vetëqeverimi i Korçës sipas të përkohshmeve, 81.
  40. 40 Një oficer francez në Ballkan (1917-1925), 365; Naska, Vetëqeverimi i Korçës sipas të përkohshmeve, 78-81; Duka, “Krahina Autonome e Korçës”, 110; Gjoni, Kujtesë 1912-1922, 151, 207-209 .
  41. 41 “Lajmërim,” Adriatiku, Korçë, 22 dhjetor 1916, 2. Shih edhe Naska, Vetëqeverimi i Korçës sipas të përkohshmeve, 81.
  42. 42 “Lajmërim 17,” Gazet’ e Korçës, Korçë, 29 maj 1917, 1-2. Shih edhe Naska, Vetëqeverimi i Korçës sipas të përkohshmeve, 78.
  43. 43 Salih, “Aventura e krahinës autonome”, 79.
  44. 44 Descoins, Six mois d’histoire de l’Albanie, 35; “Të vendit,” Adriatiku, Korçë, 15 janar 1917, 1-2; Shih edhe Naska, Vetëqeverimi i Korçës sipas të përkohshmeve, 67.
  45. 45 Një oficer francez në Ballkan (1917-1925), 196.

Most read articles by the same author(s)

<< < 1 2 3 > >>