Article Sidebar

Download
pdf

Main Article Content

Abstrakti

Ky artikull shqyrton konfliktin midis nacionalizmit shqiptar dhe politikës së xhonturqve (shtator 1909 – dhjetor 1910), i cili u përqendrua kryesisht rreth çështjes së alfabetit të gjuhës shqipe. Pas Revolucionit të 1908-s dhe Kongresit të Manastirit, që vendosi alfabetin latin si simbol të unitetit kombëtar dhe emancipimit kulturor, xhonturqit nisën një fushatë agresive për të imponuar alfabetin arab, duke shfrytëzuar fanatizmin fetar, propagandën, klubet proosmane, mitingjet e sponsorizuara dhe presionin administrativ për të penguar aplikimin e alfabetit latin. Kjo përplasje u shfaq përmes protestave masive, mitingjeve në Korçë, Elbasan, Shkup, Berat etj., rezistencës së nxënësve dhe mësuesve në institucionet arsimore, artikujve në shtypin shqiptar dhe kulmoi me Kongresin e Dytë të Manastirit (1910), që kërkoi liri të plotë për përdorimin e alfabetit latin dhe mbrojtje të të drejtave kulturore. Konflikti thelloi çarjen shqiptaro-osmane, radikalizoi Lëvizjen Kombëtare dhe përshpejtoi rrugën drejt pavarësisë, duke ekspozuar politikën osmanizuese dhe antishqiptare të xhonturqve.

Fjalëkyçet

Albanian nationalism, Young Turks, albanian alphabet, Albanian National Movement. Nacionalizmi shqiptar, xhonturq, alfabeti shqip, Lëvizja Kombëtare.

Article Details

How to Cite
Bello, Hasan. 2026. “KONFLIKTI I SHQIPTARËVE ME XHONTURQIT PËR ÇËSHTJEN E ALFABETIT TË GJUHËS SHQIPE (shtator 1909 – Dhjetor 1910)”. Studime Historike 1 (1). https://doi.org/10.61773/570ft605.
Download Citation
Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
BibTeX

How to Cite

Bello, Hasan. 2026. “KONFLIKTI I SHQIPTARËVE ME XHONTURQIT PËR ÇËSHTJEN E ALFABETIT TË GJUHËS SHQIPE (shtator 1909 – Dhjetor 1910)”. Studime Historike 1 (1). https://doi.org/10.61773/570ft605.

Share

Crossref
Scopus
Google Scholar
Europe PMC

References

  1. 1 “Osmanlılık ve Arnavutlar,” Tanin, İstanbul, 4 shtator 1909, 1; “Tasfir-i Efqar,” Dielli, nr. 26, Boston, 24 shtator 1909, 3.
  2. 2 Said Olgun, Arnavut milliyetçiliğinin gelişiminde mektepler (Ankara: Gece Kitaplığı, 2016), 274-275.
  3. 3 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.19-7-729. Raport i konsullit austro-hungarez në Durrës, Halla, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Durrës, 13 nëntor 1909.
  4. 4 Po aty, Vj.19-14-1481. Raport i nënkonsullit austro-hungarez në Prizren, Prohaska, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Prizren, 29 shtator 1909.
  5. 5 Ndër nënshkruesit ishin disa nga deputetët e njohur për qëndrimet e tyre pro xhonturqve, si Mahmud Bedriu i Pejës, Haxhi Aliu i Elbasanit, Fuat Pasha i Prishtinës, Sait Efendiu i Shkupit, Hasan Basriu i Dibrës, Riza Efendiu i Shkodrës etj. Po aty, Vj.20-14-1449. Raport i konsullit austro-hungarez në Manastir, Posfai, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Manastir, 25 janar 1910.
  6. 6 Zekeria Cana, “Reaksioni xhonturk kundër shkollës dhe shkrimit shqip,” në Gjurmime albanologjike, nr. 1 (Prishtinë: 1969): 94.
  7. 7 Thanas Floqi, “Rreziku i abesë,” Korça, nr. 30, Korçë, 15 janar 1910, 1.
  8. 8 Olgun, Arnavut milliyetçiliğinin gelişiminde mektepler, 281; Cana, “Reaksioni xhonturk kundër shkollës dhe shkrimit shqip”, 130.
  9. 9 Banu İşlet Sönmez, II. Meşrutiyette Arnavut Muhalefeti (İstanbul: YKY, 2007), 773.
  10. 10 Muhamet Pirraku, “Legalizimi i alfabetit të Manastirit,” Përparimi, nr. 11-12 (Prishtinë: 1968): 1043.
  11. 11 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-10-1040. Raport i konsullit austro-hungarez në Shkup, Adamkieviç, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Shkup, 6 shkurt 1910.
  12. 12 “Lëvizja dhe të reat e saja,” Shqypja e Shqypënis, nr. 19, Sofje, 11 mars 1910, 4.
  13. 13 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-14-1451. Raport i konsullit austro-hungarez në Prizren, Prohaska, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Prizren, 13 shkurt 1910.
  14. 14 “Letrë prej Tirane,” Shqipëtari, nr. 2, Stamboll, 7 janar 1910, 1.
  15. 15 “Në Shkup,” Lirija, nr. 69, Selanik, 2 janar 1910, 2.
  16. 16 Në total vetëm në Stamboll u krijuan tri klube, të cilat kishin si objektiv shkrimin e gjuhës shqipe me alfabet arab. Bilgin Çelik, İttihatçılar ve arnavutlar: II.Meşrutiyet döneminde arnavut ulusçuluğu ve Arnavutluk sorunu (İstanbul: BÜKE KİTAPLARI, 2004), 224-225; Sönmez, II. Meşrutiyette Arnavut Muhalefeti, 144.
  17. 17 “Një klub i ri në Stamboll,” Lirija, nr. 77, Selanik, 27 shkurt 1910, 2.
  18. 18 Arkivi Qendror Shtetëror i Republikës së Shqipërisë (më tej: AQSH), Fondi (më tej: F.) 143, Viti (më tej: V.) 1909, Dosja (më tej: D.) 1785, fl. 1. Letër e shoqërisë për shkrimin dhe mësimin e gjuhës shqipe me shkronja arabe, drejtuar myftiut dhe Kryesisë së Bashkisë së Elbasanit, Stamboll, 31 mars 1909.
  19. 19 “Urdhër i ministorit Talat be që të mos përzjehen nëpunësit e qeverisë në shkronjat shqipe,” Lirija, nr. 72, Selanik, 23 janar 1910, 1. Sipas këtij artikulli, ministri i Brendshëm, Talat Pasha, me kërkesë të Hasan Prishtinës, kishte lëshuar një urdhër telegrafik për katër vilajetet shqiptare, që nëpunësit të mbanin një qëndrim asnjanës lidhur me alfabetin e gjuhës shqipe. “Për shkronjat,” Korça, nr. 18, Korçë, 30 janar 1910, 1; “Prej ministerit të msoisimit i erdh hyqymetit,” Bashkimi, nr. 8, Shkodër, 20 shkurt 1910, 1.
  20. 20 “Të dalë në shesh e vërteta. Qeverisë dhe depytetëve,” Lirija, nr. 75, Selanik, 12 shkurt 1910, 1.
  21. 21 “Xhemieti përziehet edhe në çështjen e abesë së gjuhës shqip,” Zgjimi i Shqipërisë, nr. 37, Janinë, 17 dhjetor 1909, 1; “Alfabeti i ri,” Dielli, nr. 42, Boston, 14 janar 1910, 1.
  22. 22 Olgun, Arnavut milliyetçiliğinin gelişiminde mektepler, 277; “Urdhëri i Ministorit të Mësimit. Qeveria po rri e paantë,” Lirija, nr. 73, Selanik, 30 janar 1910, 1.
  23. 23 “Hysejin Xhahid... ç`thotë për shkronjat shqip,” Korça, nr. 30, Korçë, 15 janar 1910, 3.
  24. 24 “Një zemër shqiptare,” Korça, nr. 18, Korçë, 30 janar 1910, 1. Në këtë artikull flitet për “kongresin” e një pjese të parisë myslimane të Shkupit, i cili vendosi që në shkolla të mësohej gjuha shqipe me alfabet arab. Autori shkruan se askush nuk do t`i ndiqte vendimet e tyre, pasi shqiptarët e të gjitha feve ishin bashkuar rreth Kongresit të Manastirit dhe alfabetit latin të pranuar njëzëri në këtë kongres. “Meseleja e harfeve,” Flamuri, nr. 7, Boston, 1 prill 1910, 2. Lajme mbi mitingjet dhe protestat e zhvilluara në Elbasan, Korçë, Përmet, Leskovik, Berat, Gramsh, Filat, Gjirokastër, Prevezë dhe Janinë kundër alfabetit arab, si dhe për dy mitingje të rreme që, me nxitjen e xhonturqve, u mbajtën në Manastir dhe Shkup pro tij.
  25. 25 “Çështje e shkrimit shqip,” Lirija, nr. 72, Selanik, 13 janar 1910, 2; “Letra,” Lirija, nr.
  26. 75, Selanik, 13 shkurt 1910, 1-2; “Elbasanasit,” Zgjimi i Shqipërisë, nr. 68, Janinë, 15 shkurt 1910, 2; “Çështja e abesë dhe mitingjet në Shqipëri,” Dielli, nr. 51, Boston, 18 mars 1910, 1-2; “Alfabeti dhe shqiptarët,” Dielli, nr. 56, Boston, 22 prill 1910, 1.
  27. 26 “Letër nga Mitrovica,” Lirija, nr. 72, Selanik, 23 janar 1910, 3.
  28. 27 “Atdhetar të dashur shqiptarë osmanllinj,” Korça, nr. 36, Korçë, 6 shkurt 1910, 3; “Tejshkrim nga Korça,” Lirija, nr. 76, Selanik, 20 shkurt 1910, 1; “Çështja e abesë,” Flamuri, nr. 7, Boston, 1 prill 1910, 1-2.
  29. 28 “Mbledhja për abenë shqipe në Korçë,” Korça, nr. 35, Korçë, 18 shkurt 1910, 1-2; “Mitingu në Korçë,” Lirija, nr. 76, Selanik, 20 shkurt 1910, 1; “Ç`bënë,” Korça, nr. 31, Korçë, 22 janar 1910, 1. Kryeartikull kundër deputetëve që kërkuan vendosjen e shkronjave turke për gjuhën shqipe. “Mitingu i shkronjave shqip,” Lidhja Orthodokse, nr. 14, Korçë, 22 shkurt 1910, 1; “Letër prej Korçe,” Shqipëtari, nr. 9, Stamboll, 25 shkurt 1910, 1-2. Lajme mbi mbledhjen e mbajtur nën kryesinë e myderrizit të Korçës për të kundërshtuar shkronjat shqipe dhe mitingun e madh prej 10 000 vetash që u mbajt për mbrojtjen e tyre. “Nga një korrespondencë e veçantë,” Flamuri, nr. 9, Boston, 15 prill 1910, 1-2.
  30. 29 “Një letër e hapëtë,” Zgjimi i Shqipërisë, nr. 72, Janinë, 15 mars 1910, 1.
  31. 30 “Çështje e shkrimit shqip dhe shtypi,” Lirija, nr. 75, Selanik, 13 shkurt 1910, 2. Jepen lajme nga gazetat e Stambollit “Sabah”, “Tanin”, “Rumeli”.
  32. 31 “Çështje e shkronjavet shqip,” Lirija, nr. 7, Selanik, 9 janar 1910, 1; “Kundërshtarët e shkronjave shqipe ene e vërteta,” Lirija, nr. 77, Selanik, 27 shkurt 1910,1-2.
  33. 32 “Ç`u bë për shkronajtë shqip,” Lirija, nr. 76, Selanik, 20 shkurt 1910, 1.
  34. 33 “Letër prej Dibre,” Shqypja e Shqypnis, nr. 18, Sofje, 21 shkurt 1910, 2.
  35. 34 “Çështja e shkronjave,” Shqipëtari, nr. 4, Stamboll, 21 janar 1910, 1; “Çështja e abecesë,” Shqipëtari, nr. 6, Stamboll, 10 shkurt 1910, 1.
  36. 35 “L`écriture Albanaise,” Shqipëtari, nr. 5, Stamboll, 28 janar 1910, 1.
  37. 36 “Andej-Këtej,” Korça, nr. 1, Korçë, 16 mars 1910, 4.
  38. 37 “Letër e hapur,” Bashkimi i Kombit, nr. 21, Manastir, 28 janar 1910, 1; “Prej Durrësit,” Bashkimi i Kombit, nr. 22, Manastir, 4 shkurt 1910, 2; “Nga Durrësi,” Dielli, nr. 47, Boston, 18 shkurt 1910, 2.
  39. 38 Në Durrës, për këtë qëllim, ishin dërguar 100 abetare shqipe me shkronja arabe. “Letër redaksisë,” Bashkimi, nr. 5, Shkodër, 30 janar 1910, 3.
  40. 39 “Greva e nxënësve të idadies së Korçës,” Lidhja Orthodokse, nr. 13, Korçë, 9 shkurt 1910, 4.
  41. 40 “Çështja e alfabetit n`Elbasan,” Korça, nr. 34, Korçë, 12 shkurt 1910, 1-2.
  42. 41 “Gjuha shqip nuk mësohet me shkronja arabishte,” Tomorri, nr. 1, Elbasan, 10 mars 1910, 3.
  43. 42 “Korrespondencë e rregullshme na Elbasani,” Korça, nr. 37, Korçë, 16 mars 1910, 2.
  44. 43 “Letër nga Filati,” Zgjim i Shqipërisë, nr. 71, Janinë, 8 mars 1910, 2.
  45. 44 “Nxënësit e idadies,” Tomorri, nr. 1, Elbasan, 10 mars 1910, 1.
  46. 45 “Shkrimi,” Shqipëtari, nr. 10, Stamboll, 4 mars 1910, 1.
  47. 46 “Ata që nxjerrin sy tek vënë vetulla,” Lirija, nr. 74, Selanik, 6 shkurt 1910, 1; “Aforosët,” Zgjimi i Shqipërisë, nr. 67, Janinë, 8 shkurt 1910, 1; “Alfabeti shqip,” Korça, nr.1, Korçë, 16 mars 1910, 4; “Nga Shkodra,” Dielli, nr. 57, Boston, 22 prill 1910, 1-2.
  48. 47 “Alfabeti shqip dhe Enver Pasha,” Flamuri, nr. 7, Boston, 1 prill 1910, 1.
  49. 48 “Shkrimi shqip dhe shtypi,” Lirija, nr. 73, Selanik, 30 janar 1910, 2. Përmbledhje lajmesh nga shtypi i Stambollit, pro dhe kundër shkrimit të gjuhës shqipe me germa latine.
  50. 49 “Gjuha shqip dhe depytetët,” Lirija, nr. 70, Selanik, 9 janar 1910, 2; “Rreziku i abesë,” Korça, nr. 30, Korçë, 15 janar 1910, 1; “Për shkronjat shqip,” Lirija, nr. 71, Selanik, 16 janar 1910, 1; “L`Alphabet Albanais,” Shqipëtari, nr. 8, Stamboll, 18 shkurt 1910, 1-2. Në këtë numër botohen telegrame dhe letra nga Elbasani, Shkodra, Korça, Bukureshti, Kostanca etj., në të cilat shprehej protesta dhe zemërimi i shqiptarëve të mbledhur në mitingje kundër disa deputetëve që kërkonin të fusnin shkronjat arabo-turke në gjuhën shqipe. “Lajm,” Bashkimi, nr. 8, Shkodër, 20 shkurt 1910, 1; “Abecetë t`ona dhe mbledhja e deputetëve t`anë në Stamboll,” Dielli, nr. 49, Boston, 4 mars 1910, 2.
  51. 50 “Gjuha shqip me shkronjat e Arapëvet,” Bashkimi i Kombit, nr. 20, Manastir, 21 janar 1910, 1-2; “Gjuha shqip me shkronjat e Arapëvet,” Bashkimi i Kombit, nr. 22, Manastir, 4 shkurt 1910, 1-2; “L`Alphabet Albanais,” Shqipëtari, nr. 9, Stamboll, 25 shkurt 1910, 1.
  52. 51 “Gjuha shqip dhe depytetët,” Lirija, nr. 71, Selanik, 16 janar 1910, 1-2.
  53. 52 “La question de l`alphabet albanais. Déclarations de Myfid bej,” Shqipëtari, nr. 6, Stamboll, 4 shkurt 1910, 1.
  54. 53 “Intrigat e serbëve në Shqipëri,” Lirija, nr. 74, Selanik, 6 shkurt 1910, 1-2.
  55. 54 “Darü`l-fünûn Arnavud Talebesi,” Arnavud, İstanbul, 3 shkurt 1910, 1.
  56. 55 “Nxënësit në Stamboll dhe gjuha shqipe,” Lirija, nr. 71, Selanik, 16 janar 1910, 2.
  57. 56 “Nga Stambolli,” Lirija, nr. 71, Selanik, 16 janar 1910, 2.
  58. 57 “Në Stamboll,” Lirija, nr. 78, Selanik, 6 mars 1910, 1; “Lajmet e javës: Shtypi shqyp,” Bashkimi, nr. 11, Shkodër, 13 mars 1910, 3-4.
  59. 58 “Shkronjat shqipe edhe shqiptarët e jashtmë,” Tomorri, nr. 1, Elbasan, 10 mars 1910, 3.
  60. 59 “Letrë nga Buenos Aires,” Lirija, nr. 87, Selanik, 8 maj 1910, 2.
  61. 60 “Lëvizja dhe të reat e saja,” Shqypja e Shqypnis, nr. 19, Sofje, 11 mars 1910, 4.
  62. 61 “Feja me karakteret a ka të bënjë,” Zgjimi i Shqipërisë, nr. 65, Janinë, 25 janar 1910, 1; “Cilat shkronja janë të shenjta,” Zgjimi i Shqipërisë, nr. 69, Janinë, 22 shkurt 1910, 2; “L`Albanais et l`écriture de sa langua,” Shqipëtari, nr. 11, Stamboll, 10 mars 1910, 1; Ndoc Çoba, “Shkonjat latinishte,” Bashkimi, nr. 9, Shkodër, 27 shkurt 1910, 1; po ai, “Gërmat arabishte,” Bashkimi, nr. 15, Shkodër, 10 prill 1910, 1-2.
  63. 62 “Konstuticioni ka liri,” Zgjimi i Shqipërisë, nr. 68, Janinë, 15 shkurt 1910, 1.
  64. 63 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-13-1312. Raport i konsullit austro-hungarez në Manastir, Bornemizca, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Manastir, 24 mars 1910.
  65. 64 Cana, “Reaksioni xhonturk kundër shkollës dhe shkrimit shqip”, 129.
  66. 65 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-13-1312. Raport i konsullit austro-hungarez në Manastir, Bornemizca, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Manastir, 24 mars 1910.
  67. 66 “İttihâd-ı Osmanî Arnavud Maârif Mahfili,” Tasvir-i Efkâr, İstanbul, 7 mars 1910, 3.
  68. 67 Zekeria Cana, Lëvizja kombëtare në Kosovë 1908-1912 (Prishtinë: Rilindja, 1979), 98.
  69. 68 Cana, “Reaksioni xhonturk kundër shkollës dhe shkrimit shqip”, 109.
  70. 69 Arif Hikmet, “Makasat ve Vazifemiz Fakat Nasıl Muvaffak Olacağız?,” Doğru Söz, İstanbul, 24 nëntor 1910, 1-2.
  71. 70 Në shtator të vitit 1910 një degë e saj u themelua në qytetin e Durrësit. “Dıraç`ta Mahfil Şubesi,” Doğru Söz, İstanbul, 15 shtator 1910, 3.
  72. 71 “Arnavutça Tedrisat,” Doğru Söz, İstanbul, 30 mars 1911, 3.
  73. 72 Cana, Lëvizja kombëtare në Kosovë, 98.
  74. 73 “Shkronjat shqipe,” Bashkimi i Kombit, nr. 21, Manastir, 10 shkurt 1910, 1.
  75. 74 Shukri Rrahimi, “Qëndrimi i pushtetit turk ndaj çështjes së alfabetit,” në Gjurmime albanologjike, Seria historike I (Prishtinë: 1969): 19.
  76. 75 Stavro Skendi, The Albanian national awakening, 1878-1912 (Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1967), 187; Sönmez, II. Meşrutiyette Arnavut Muhalefeti, 144.
  77. 76 “Arnavutluk`ta Hurûf Meselesi ve Hurûf-u Arabiyenin Hükümetçe Kabulü,” Sırât-ı Müstakim, İstanbul, 3 mars 1910, 420.
  78. 77 AQSH, F. 143, V. 1910, D. 1802, fl. 1-13. Abetare shqipe me shkronja arabe, e shkruar nga Rexhep Efendiu, 1910.
  79. 78 Po aty, F. 143, V. 1910, D. 1794, fl. 1. Protestë drejtuar Kryesisë së Parlamentit në Stamboll lidhur me propagandën që bëhej kundër alfabetit të gjuhës shqipe nga ana e gazetës xhonturke “Tanin” dhe deputetit të Pejës, Mahmud Bedri Beu, 3 mars 1910.
  80. 79 Po aty, F. 99, V. 1910, D. 173, fl. 1. Letër e Klubit qendror të Manastirit, drejtuar klubeve dhe shoqërive shqiptare për të dërguar delegatë në mbledhjen e Kongresit të Dytë të Manastirit, Manastir, 21 shkurt 1910.
  81. 80 “Zëdhënje,” Bashkimi i Kombit, nr. 26, Manastir, 4 korrik 1910, 2.
  82. 81 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-10-1065. Raport i konsullit austro-hungarez në Manastir, Posfai, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Manastir, 4 prill 1910.
  83. 82 “Arnavud Kongresi,” Tanin, İstanbul, 6 prill 1910, 3; “Kongresi shqyptar në Manastir,” Bashkimi, nr. 10, Shkodër, 17 prill 1910, 4.
  84. 83 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-10-1065. Raport i konsullit austro-hungarez në Manastir, Posfai, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Manastir, 4 prill 1910.
  85. 84 “Kongresi i Manastirit,” Korça, nr. 2, Korçë, 25 mars 1910, 1.
  86. 85 Hysni Myzyri, Arsimi kombëtar shqiptar (1908-1912), (Prishtinë: Enti i Teksteve dhe i Mjeteve Mësimore i Kosovës, 1996), 279.
  87. 86 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-9-942. Raport i konsullit austro-hungarez në Selanik, Para, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Selanik, 5 prill 1910.
  88. 87 Myzyri, Arsimi kombëtar shqiptar, 279.
  89. 88 “Vendimet e mbledhjes së Manastirit,” Lirija, nr. 81, Selanik, 9 prill 1910, 2.
  90. 89 “Mbledhja e shqiptarëve në Manastir,” Bashkimi i Kombit, nr. 29, Manastir, 28 mars 1910, 1-2.
  91. 90 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-9-942. Raport i konsullit austro-hungarez në Selanik, Para, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Selanik, 5 prill 1910.
  92. 91 “Mbledhja e shqiptarëve në Manastir,” Tomori, nr. 3, Elbasan, 31 mars 1910, 4; “Memoriale del Congresso Albanese di Monastir alla Sublime Porta,” La Nazione Albanese, nr. 8, Catanzaro, 15 maj 1910, 8.
  93. 92 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-10-1065. Raport i konsullit austro-hungarez në Manastir, Posfai, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Manastir, 4 prill 1910.
  94. 93 Kristaq Prifti, Dervish Hima (1872-1928), (Tiranë: 8 Nëntori, 1987), 202-203.
  95. 94 “Kongresi i Manastirit,” Dielli, nr. 58, Boston, 6 maj 1910, 2.
  96. 95 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-10-1065. Raport i konsullit austro-hungarez në Manastir, Posfai, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Manastir, 4 prill 1910.
  97. 96 Enver Ziya Karal, Osmanlı Tarihi, İkinci Meşrütiyet ve Birinci Dünya Savaşı (1918-1918), Cilt.IX (Ankara: TTK, 1999), 246.
  98. 97 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-14-1458. Telegram i ambasadorit austro-hungarez në Stamboll, Pallavicini, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Stamboll, 3 prill 1910.
  99. 98 Süleyman Külçe, Osmanlı Tarihinde Arnavutluk (Izmir: 1944), 390-391.
  100. 99 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-15-1522. Telegram i ambasadorit austro-hungarez në Stamboll, Pallavicini, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Stamboll, 29 qershor 1910.
  101. 100 Po aty, Vj.20-9-933. Letër e Dervish Himës drejtuar ambasadorit austro-hungarez, Pallavacini, Stamboll, 28 qershor 1910.
  102. 101 Myzyri, Arsimi kombëtar shqiptar, 292.
  103. 102 Hysni Myzyri, Shkolla Normale e Elbasanit 1909-1912 (Tiranë: Albpaper, 2004), 258.
  104. 103 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-13-1347. Raport i konsullit austro-hungarez në Manastir, Bornemisza, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Manastir, 27 gusht1910.
  105. 104 Uran Asllani, Kristo P.Luarasi: jeta, vepra dhe familja e tij (Tiranë: Plejad, 2009), 119-120.
  106. 105 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-7-725. Raport i konsullit austro-hungarez në Durrës, Rudnay, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Durrës, 2 shtator 1910.
  107. 106 Po aty.
  108. 107 Ibrahim Dalliu, Patriotizma në Tiranë (Tiranë: Shtypshkronja Tirana, 1930), 59.
  109. 108 AQSH, F. 143, V. 1910, D. 928, fl. 1. Vendime të Gjyqit Ushtarak të Elbasanit për dënimin e anëtarëve të shoqërisë “Bashkimi”, ku, ndër të tjera, përmendet edhe gjetja e veprës së Sami Frashërit në shtëpinë e Refik Bej Toptanit, Elbasan, 14 shtator 1910.
  110. 109 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-7-748. Raport i konsullit austro-hungarez në Vlorë, Kolrus, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Vlorë, 12 gusht 1910.
  111. 110 “Nji shembull i shqiptarëve patriotë e tradhëtorë,” Lirija, nr.93, Selanik, 26 qershor 1910, 2.
  112. 111 Po aty, Vj.20-7-748. Raport i konsullit austro-hungarez në Vlorë, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Vlorë, 12 gusht 1910.
  113. 112 Yaşar Semiz, “İttihat ve Terakki Cemiyeti ve Türkçülük Politikası,” Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı. 35 (2014): 232.
  114. 113 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-13-1347. Raport i konsullit austro-hungarez në Manastir, Bornemisza, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Manastir, 27 gusht 1910.
  115. 114 AQSH, F. 96, V. 1910, D. 21, fl. 1. Thirrje e kolonisë shqiptare të Sofjes për përkrahjen e kryengritësve kosovarë dhe për të protestuar kundër qëndrimit të xhonturqve ndaj shqiptarëve, Sofje, 1910.
  116. 115 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-9-973. Letër e Dervish Himës drejtuar ambasadorit austro-hungarez në Stamboll, Pallavicini, Stamboll, 28 maj 1910.
  117. 116 Po aty, Vj.20-2-298. Letër e ambasadorit austro-hungarez në Romë, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Romë, 4 tetor 1910.
  118. 117 Po aty, Vj.20-6-636. Raport i konsullit austro-hungarez në Janinë, Bilinski, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Janinë, 27 tetor 1910.
  119. 118 AQSH, F. 143, V. 1910, D. 929, fl. 14. Thirrje e Komitetit Qendror të studentëve shqiptarë drejtuar shteteve europiane kundër regjimit xhonturk, Stamboll, 3 tetor 1910.
  120. 119 Mihal Grameno, “Çelja e parlamentit,” Lirija, nr. 103, Selanik, 26 nëntor 1910, 12.
  121. 120 “Për shkollat shqipe,” Lirija, nr. 103, Selanik, 26 nëntor 1910, 2.
  122. 121 HHSt.A.PA.A. në AIH, Vj.20-2-300. Raport i konsullit austro-hungarez në Manastir, Bornemisza, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Manastir, 25 nëntor 1910.
  123. 122 Po aty, Vj.20-13-1363. Raport i konsullit austro-hungarez në Manastir, Bornemisza, drejtuar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Manastir, 19 dhjetor 1910.

Most read articles by the same author(s)

1 2 > >>